Khe hở hướng kính bên trong là khoảng dịch chuyển tương đối giữa vòng trong và vòng ngoài theo phương hướng kính khi vòng bi chưa chịu tải làm việc. Đây là thông số quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệt độ, tiếng ồn, độ rung, tuổi thọ và độ chính xác quay.
Khe hở quá nhỏ có thể làm vòng bi nóng sau khi lắp. Khe hở quá lớn có thể gây rung, tiếng ồn và phân bố tải không đều. Vì vậy, cần chọn đúng nhóm khe hở theo kiểu lắp, nhiệt độ và điều kiện vận hành.
Các Nhóm Khe Hở Phổ Biến
Các nhóm thường gặp gồm:
- C2: khe hở nhỏ hơn chuẩn.
- CN hoặc Normal: khe hở tiêu chuẩn.
- C3: khe hở lớn hơn chuẩn.
- C4: khe hở lớn hơn C3.
- C5: khe hở rất lớn, dùng cho điều kiện đặc biệt.
Trong nhiều ứng dụng động cơ, bơm, quạt và hộp giảm tốc, CN hoặc C3 là lựa chọn thường gặp. Tuy nhiên, không nên chọn C3 theo thói quen nếu chưa xét độ chặt lắp và nhiệt độ làm việc.
Vì Sao Khe Hở Thay Đổi Sau Khi Lắp?
Khe hở đo trên vòng bi rời không phải lúc nào cũng là khe hở khi máy chạy. Sau khi lắp lên trục hoặc vào vỏ, vòng trong và vòng ngoài có thể bị giãn hoặc ép lại do lắp chặt. Điều này làm khe hở bên trong giảm.
Khi máy vận hành, vòng trong thường nóng hơn vòng ngoài. Sự chênh lệch nhiệt làm vòng trong giãn nhiều hơn, tiếp tục làm giảm khe hở. Nếu khe hở ban đầu quá nhỏ, vòng bi có thể bị tiền tải ngoài ý muốn, tăng nhiệt và giảm tuổi thọ.
Khi Nào Nên Chọn C3?
C3 thường phù hợp khi:
- vòng trong lắp chặt trên trục;
- tốc độ tương đối cao;
- nhiệt độ vòng trong cao hơn vòng ngoài;
- thiết bị cần bù lượng giảm khe hở sau khi lắp;
- ứng dụng có tải hoặc điều kiện nhiệt làm khe hở hoạt động giảm mạnh.
Ví dụ, nhiều động cơ điện dùng C3 vì trục nóng và vòng trong lắp chặt có thể làm khe hở thực tế giảm đáng kể.
Khi Nào C2 Hoặc CN Phù Hợp?
C2 có thể dùng cho cụm quay cần độ rơ rất nhỏ và điều kiện nhiệt ổn định, nhưng phải kiểm tra cẩn thận vì nguy cơ nóng rất cao nếu lắp quá chặt.
CN phù hợp cho nhiều ứng dụng thông thường, đặc biệt khi tải, tốc độ và nhiệt độ không quá khắc nghiệt. Với máy chạy êm và điều kiện lắp tiêu chuẩn, CN thường là điểm bắt đầu hợp lý.
Khi Nào C4 Hoặc C5 Cần Được Cân Nhắc?
C4 hoặc C5 chỉ nên dùng khi điều kiện làm việc làm khe hở giảm rất nhiều, ví dụ nhiệt độ cao, lắp rất chặt hoặc thiết bị đặc biệt. Nếu dùng khe hở quá lớn trong ứng dụng thường, vòng bi có thể rung và ồn hơn.
Những Dữ Liệu Cần Xác Nhận Trước Khi Chọn
- mã vòng bi và kích thước;
- kiểu lắp giữa vòng trong với trục;
- kiểu lắp giữa vòng ngoài với vỏ;
- nhiệt độ vòng trong và vòng ngoài;
- tốc độ quay;
- tải hướng kính và tải dọc trục;
- yêu cầu tiếng ồn hoặc độ rung;
- vật liệu trục, vỏ và mức giãn nở nhiệt.
Kết Luận
Khe hở hướng kính không chỉ là một ký hiệu trên vòng bi. Nó là thông số quyết định vòng bi chạy mát, chạy êm hay bị nóng sau khi lắp. Nếu chưa chắc nên chọn CN, C3 hay nhóm khác, hãy đánh giá độ chặt lắp, nhiệt độ và tải trước khi đặt hàng. CXE Bearing có thể hỗ trợ đối chiếu mã vòng bi, nhóm khe hở và điều kiện vận hành để giảm rủi ro chọn sai.